Przodek to daleki krewny Muminków i jedna z najbardziej tajemniczych postaci w Dolinie Muminków. W książkach Tove Jansson pojawia się kilka wzmianek o przodkach rodu, ale dopiero w tomie Zima Muminków Muminek spotyka jednego z nich twarzą w twarz. Przodkowie są ważną częścią historii i tożsamości Muminków – przypominają, skąd pochodzą i co wciąż w nich drzemie, nawet jeśli przykryte jest wygodą, rutyną i ciepłem kaflowego pieca.
“Spali zawsze od października do kwietnia, tak bowiem czynili ich przodkowie, a Muminki przestrzegają tradycji.”
Zima Muminków, rozdział 1.
Już w pierwszej książce o Muminkach –Małe trolle i duża powódź – Mama Muminka opowiada, jak dawni przodkowie mieszkali za kaflowymi piecami. Ten ślad przeszłości pobrzmiewa także w samej architekturze domu Muminków, zbudowanego przez Tatusia Muminka – to przecież dom jak ciepły piec: schronienie, centrum świata i hołd dla dawnych czasów.
Przodek w „Zimie Muminków”
Najbardziej znany z muminkowych przodków – siwowłosy Przodek – pojawia się właśnie wZimie Muminków. Nie spotkamy go w innych częściach serii, ale jego znaczenie wykracza daleko poza jedną książkę. Z wielkim pyskiem i długim, czarnym ogonem, milczący, niejedzący, zdaje się być wcieleniem czasów sprzed słów, zasad i przytulnych rytuałów Doliny Muminków.
Przodek pojawia się w życiu Muminka w chwili szczególnej – gdy wszystko, co znane i bezpieczne, znika pod śniegiem. Zima jest cicha, surowa, a Muminek musi radzić sobie bez Mamy i Tatusia Muminka. W łaźni, gdzie zimą mieszka Too-tiki, Muminek – mimo ostrzeżeń przyjaciółki – przez przypadek wypuszcza z szafy swojego przodka.
“Było tam tylko coś w rodzaju starego szczura – wymamrotał Muminek.
To nie był szczur – powiedziała Too-tiki. – To troll. Taki troll, jakim i ty byłeś, zanim stałeś się Muminkiem. Tak właśnie wyglądałeś tysiąc lat temu.”
Zima Muminków, rozdział 4.
Po powrocie do domu Muminek pędzi na strych i odnajduje rodzinny album. Zdjęcia Muminków – głównie na tle kaflowych pieców lub werand – nie przypominają mu jednak dziwnego trolla z szafy.
“To musi być jakaś omyłka – pomyślał Muminek. – Nie jestem z nim spokrewniony.”
Spojrzał na śpiącego Tatusia. Tylko jego nos był podobny do nosa trolla. A może… tysiąc lat temu?...
Zima Muminków, rozdział 4.
Wkrótce Przodek kryje się w starym żyrandolu w salonie. Dla rodziny to cenna pamiątka, dla niego – po prostu praktyczne schronienie. Muminek, podekscytowany (tak jak Mama Muminka goszcząca przybysza) chce pokazać mu dom. Dopiero gdy ustawia lampę na krawędzi kaflowego pieca, Przodek okazuje prawdziwe zainteresowanie.
“Spuścił się z żyrandola i, podobny do kupki szarych szmatek, zaczął obchodzić kaflowy piec. Wetknął głowę w drzwiczki i węszył w popiele. Zainteresował się haftowanym sznurem do wyciągania szybra i długo wietrzył w szparze pomiędzy piecem a ścianą.”
“To musi być prawda – pomyślał Muminek wzruszony. – Na pewno jestem z nim spokrewniony, bo Mama zawsze mówiła, że nasi przodkowie żyli za piecami…”
Zima Muminków, rozdział 4.
Tej samej nocy Przodek buduje sobie gniazdo przy piecu – tak jak czynili to dawni Muminkowie. Jego obecność zmienia rytm domu, wprowadza inny porządek, jakby starszy i spokojniejszy. A w Muminku budzi się myśl, że może kiedyś – bardzo dawno temu – żył właśnie w taki sposób.
“Może i ja tak mieszkałem przed tysiącem lat” – myślał zachwycony
Zima Muminków, rozdział 4.
Czy wiesz, że…?
Choć pierwsza książka o Muminkach ukazała się w 1945 roku, Tove Jansson rysowała ich wcześniejsze wersje już w latach 30. Najbliżej im było do jasnych, długonosych postaci pojawiających się w jej podpisach i ilustracjach – często właśnie za kaflowym piecem.
Przodkowie pojawiają się także w komiksach Tove Jansson. Podobnie jak rodzina Muminków są biali, lecz wyraźnie więksi – bardziej pierwotni, mniej „ucywilizowani”.
Na koniec jeszcze dwa cytaty, które pięknie domykają temat przodków:
“Wszyscy, podobnie jak ich przodkowie, mieli w żołądkach porządną porcję igliwia, przy łóżkach zaś, pełni nadziei, położyli to, co mogło być potrzebne wczesną wiosną.” Zima Muminków, rozdział 1.
“Słyszę okropne rzeczy o tobie – powiedziała. –Wypuściłeś z szafy swojego przodka. Podobno jesteście do siebie podobni.” (Mała Mi, Zima Muminków, rozdział 4.)
